HABER49-TÜİK Van Bölge Müdürlüğü’nün “Türkiye-İl Sunumu” verilerinden derlenen istatistikler, Muş’un demografiden eğitime, sağlıktan istihdama kadar birçok alandaki güncel görünümünü ortaya koydu. Veriler; genç nüfus yapısının sürdüğünü, tarım ve hayvancılıkta güçlü potansiyelin devam ettiğini gösterirken, göç, işsizlik ve sağlık altyapısında dikkat çeken sorunlara da işaret etti.
NÜFUS AZALIYOR, YOĞUNLUK DÜŞÜK
2023-2025 dönemine ilişkin verilere göre Muş’un nüfusu son yıllarda düşüş eğilimi gösterdi. 2024-2025 döneminde yıllık nüfus artış hızı eksi değerle gerçekleşirken, il bir önceki yıla göre nüfus kaybı yaşayan iller arasında yer aldı.
Nüfus yoğunluğunda ise Muş, Türkiye ortalamasının oldukça altında kaldı. 2025 yılı itibarıyla Türkiye’de kilometrekareye düşen kişi sayısı 112 olurken, Muş’ta bu rakam 45 olarak ölçüldü. Bu durum, ilin seyrek yerleşim yapısına sahip olduğunu ortaya koydu.
MUŞ HANEHALKI BÜYÜKLÜĞÜNDE ÜST SIRALARDA
2025 yılı verilerine göre Muş’ta ortalama hanehalkı büyüklüğü 4,31 kişi olarak hesaplandı. Türkiye ortalamasının 3,08 olduğu dikkate alındığında, ilde kalabalık aile yapısının sürdüğü görüldü. Bu oranla Muş, bölgedeki en yüksek ortalama hanehalkı büyüklüğüne sahip iller arasında yer aldı.
MUŞ GÖÇ VERMEYE DEVAM EDİYOR
2024 yılı verilerine göre Muş’un aldığı göç yaklaşık 12 bin kişi, verdiği göç ise 22 bin 900 kişi oldu. Net göç eksi 10 bin 900 olarak kaydedildi.
Göç eden nüfusun eğitim durumuna bakıldığında, hem gelen hem giden nüfus içinde lise ve yükseköğretim mezunlarının önemli paya sahip olduğu görüldü. Bu tablo, özellikle eğitimli genç nüfusun hareketliliğine işaret etti.
EĞİTİMDE OKURYAZARLIK ARTIYOR, LİSEDE DÜŞÜŞ VAR
2024 yılı itibarıyla Muş’ta okuryazar nüfus oranı yüzde 94,78 olarak açıklandı ve son üç yılda kademeli artış gösterdi.
Net okullaşma oranlarında ilkokul ve ortaokul seviyeleri yüksek seyrederken, ortaöğretimde (lise) oranların daha düşük kaldığı görüldü. Bu durum, lise çağındaki öğrencilerin eğitimde tutulmasına yönelik ek politikalara ihtiyaç olduğunu ortaya koydu.
Öğretmen başına düşen öğrenci sayısı ve derslik başına düşen öğrenci sayısında ise Muş, Türkiye ortalamasına yakın bir tablo sergiledi.
SAĞLIKTA PERSONEL VE ALTYAPI YÜKÜ YÜKSEK
2023 verilerine göre Muş’ta bir hekime düşen kişi sayısı 840 olarak hesaplandı. Türkiye ortalaması 418 seviyesindeyken, ilde sağlık personeli başına düşen nüfusun oldukça yüksek olduğu görüldü.
Yatak başına düşen kişi sayısında da Muş, Türkiye ortalamasının üzerinde yer aldı. Bu durum sağlık altyapısının güçlendirilmesi gerektiğine işaret etti.
Ölüm nedenlerinde en yüksek pay dolaşım sistemi hastalıklarına ait olurken, bunu tümörler ve solunum sistemi hastalıkları izledi.
DOĞURGANLIK YÜKSEK, BEBEK ÖLÜM HIZI DİKKAT ÇEKİYOR
2024 yılı itibarıyla Muş’ta kaba doğum hızı binde 17,9 olarak gerçekleşti ve Türkiye ortalamasının üzerinde seyretti. Bu veri, ilin genç nüfus yapısını destekleyen göstergelerden biri oldu. Bebek ölüm hızında son yıllarda düşüş eğilimi görülse de oran Türkiye ortalamasının üzerinde kaldı.
İŞSİZLİK TÜRKİYE ORTALAMASININ ÜZERİNDE
2024 yılı il düzeyinde işgücü göstergelerine göre Muş’ta işsizlik oranı yüzde 13,1 olarak açıklandı. Türkiye ortalaması yüzde 8,7 seviyesinde kaldı. İstihdam oranı yüzde 39,5 olarak ölçülürken, işgücüne katılma oranının da Türkiye ortalamasının altında olduğu görüldü.
TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesinde istihdamın ağırlıklı olarak hizmet ve tarım sektörlerinde yoğunlaştığı belirtildi.
TÜKETİMDE ULAŞTIRMA VE KONUT ÖNE ÇIKIYOR
2024 yılı hanehalkı tüketim harcamalarına göre TRB2 bölgesinde en büyük harcama kalemi yüzde 17,4 ile ulaştırma oldu. Bunu yüzde 16,8 ile konut ve kira izledi.
KİŞİ BAŞINA GELİR 230 BİN TL’Yİ AŞTI
2024 yılı cari fiyatlarla kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla verilerine göre Muş’ta kişi başına düşen gelir 230 bin 300 TL olarak hesaplandı. Bu rakam dolar bazında yaklaşık 7 bin 100 dolar seviyesinde gerçekleşti. Aynı yıl Türkiye ortalaması 503 bin 100 TL olurken, Muş’un ülke ortalamasının altında kaldığı görüldü. Buna rağmen son üç yılda kişi başına gelirin istikrarlı şekilde arttığı dikkat çekti.
TRB2 bölgesinin toplam ekonomik büyüklüğü ise 2024 yılında 490,3 milyar TL’ye ulaştı.
KONUT SATIŞLARINDA ARTIŞ
2025 yılı konut satış verilerine göre Muş’ta 4 bin 191 konut satıldı. Bu rakam 2022’de 3 bin 40, 2023’te 2 bin 831, 2024’te ise 3 bin 738 olarak kaydedilmişti. Son iki yılda satışlarda belirgin artış yaşanması, kentte konut hareketliliğinin yükseldiğini gösterdi.
YAPI KULLANIM İZİNLERİNDE YÜKSELİŞ
2024 yılında Muş’ta yapı kullanım izin belgesi alınan daire sayısı bin 961 olarak kaydedildi. Aynı yıl biten yapılar için verilen yapı kullanım izin belgelerinin toplam yüzölçümü 373 bin metrekare oldu. Bu veriler, inşaat sektöründe hareketlenmeye işaret etti.
MOTORLU TAŞIT SAYISI 42 BİNİ GEÇTİ
2025 yılı itibarıyla Muş’ta trafiğe kayıtlı motorlu kara taşıtı sayısı 42 bin 795’e ulaştı. Bu sayı 2020’de 33 bin 722, 2021’de 34 bin 224, 2022’de 34 bin 795, 2023’te 37 bin 51 ve 2024’te 40 bin 232 olarak kaydedilmişti. Son beş yılda araç sayısındaki artış yaklaşık 9 bin oldu.
ELEKTRİK TÜKETİMİ DÜŞÜK SEVİYEDE
2023 yılı verilerine göre Muş’ta kişi başına yıllık elektrik tüketimi bin 76 kWh olarak açıklandı. Türkiye ortalaması 3 bin 390 kWh seviyesinde kaldı. Bu durum, sanayi faaliyetlerinin sınırlı olması ve tüketim yapısının farklılığıyla ilişkilendirildi.
TARIM VE HAYVANCILIK
2024 yılı itibarıyla Muş’ta toplam tarım alanı 3 milyon 231 bin dekar, ekilen alan ise 3 milyon 125 bin dekar olarak belirlendi. Hayvancılıkta ise 242 bin büyükbaş ve 1 milyon 158 bin küçükbaş hayvan varlığı kaydedildi. Özellikle küçükbaş hayvancılık, il ekonomisinde önemli bir yer tutmaya devam etti.
SU TÜKETİMİ TÜRKİYE ORTALAMASININ ÜZERİNDE
2022 yılı çevre verilerine göre Muş’ta belediyelerde kişi başına çekilen günlük ortalama su miktarı 335 litre olarak hesaplandı. Türkiye ortalaması 229 litre seviyesinde kaldı. Bu tablo, kentte su temin kapasitesinin yüksek olduğunu ortaya koydu.
GENEL TABLO: POTANSİYEL GÜÇLÜ, YAPISAL SORUNLAR SÜRÜYOR
TÜİK verilerinin genel değerlendirmesine göre Muş; genç ve kalabalık aile yapısını koruyan, tarım ve hayvancılıkta güçlü üretim potansiyeline sahip, konut ve araç sahipliğinde artış yaşayan bir il görünümü sergiliyor. Buna karşın kişi başına gelir, istihdam ve sanayi göstergelerinde Türkiye ortalamasının gerisinde kalınması; ekonomik çeşitlilik ve istihdam alanlarında daha fazla yatırıma ihtiyaç olduğunu ortaya koyuyor.
