HABER49-Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Van Bölge Müdürlüğü tarafından açıklanan ve TRB2 Bölgesi’ni kapsayan güncel veriler, Muş’un demografik, sosyal ve ekonomik yapısına ilişkin yerel ölçekte dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu. 2022–2024 dönemini kapsayan istatistikler; nüfus hareketlerinden eğitime, sağlıktan istihdama, tarımdan konut satışlarına kadar birçok başlıkta Muş’un mevcut durumunu rakamlarla gözler önüne serdi. Açıklanan veriler, ilin uzun süredir gündeminde yer alan göç, işsizlik ve gelir düzeyi sorunlarını bir kez daha teyit etti.
KENT GÖÇ VERMEYİ SÜRDÜRÜYOR
TÜİK verilerine göre Muş’un toplam nüfusu 2024 yılı itibarıyla düşüş eğilimini devam ettirdi. Yıllık nüfus artış hızının binde eksi 19,1 olarak açıklanması, Muş’un Türkiye genelinde nüfus kaybı yaşayan iller arasında yer aldığını ortaya koydu. Özellikle son yıllarda hız kazanan göç hareketleri, ilin demografik yapısında belirgin bir gerilemeye neden oldu.
Nüfus yoğunluğu verileri de Muş’un seyrek yerleşim yapısını ortaya koydu. Kilometrekareye düşen kişi sayısının yaklaşık 45 olarak belirlenmesi, ilin Türkiye ortalamasının oldukça altında kaldığını gösterdi. Bu durum, Muş’un geniş yüzölçümüne rağmen nüfus yoğunluğu bakımından düşük seviyede kalmaya devam ettiğini ortaya koyarken, kırsal alanların ağırlığını da gözler önüne serdi.
GÖÇ DENGESİ EKSİ VERDİ: GİDENLER DAHA FAZLA
2024 yılına ait göç istatistikleri, Muş’ta net göçün eksi olduğunu ortaya koydu. İlin aldığı göç, verdiği göçün gerisinde kaldı. Özellikle üniversite eğitimi, istihdam olanakları ve sosyal yaşam imkanlarının sınırlı olması, Muş’tan ayrılanların sayısını artıran temel etkenler arasında yer aldı. İstanbul, Ankara ve batı illeri, Muş’tan göç edenlerin en çok tercih ettiği merkezler olarak öne çıktı.
Göç eden nüfusun eğitim durumuna bakıldığında ise ilkokul ve lise mezunlarının yanı sıra yüksekokul ve fakülte mezunlarının da önemli bir paya sahip olduğu görüldü.
HANEHALKI BÜYÜKLÜĞÜ TÜRKİYE ORTALAMASININ ÜZERİNDE
TÜİK’in 2024 yılı hanehalkı verilerine göre Muş’ta ortalama hanehalkı büyüklüğü 4,20 kişi olarak hesaplandı. Bu oran, Türkiye ortalamasının üzerinde yer alarak ilde kalabalık ve geleneksel aile yapısının büyük ölçüde sürdüğünü ortaya koydu. Özellikle kırsal kesimde geniş aile yapısının korunması, bu oranın yüksek çıkmasında etkili oldu.
EĞİTİMDE OKURYAZARLIK YÜKSELİYOR, ORTAÖĞRETİMDE SORUNLAR DEVAM EDİYOR
Eğitim verileri, Muş’ta okuryazarlık oranının artışını sürdürdüğünü gösterdi. 2024 yılı itibarıyla 6 yaş ve üzeri nüfusta okuryazarlık oranı yüzde 94,78 olarak açıklandı. İlkokul ve ortaokul düzeyinde net okullaşma oranlarının yüksek olması, temel eğitimde erişimin büyük ölçüde sağlandığını ortaya koydu.
Ancak ortaöğretim düzeyinde Türkiye ortalamasının altında kalan oranlar dikkat çekti. Lise çağındaki öğrencilerin eğitimden kopma riski, yerel eğitim camiasının en önemli gündem maddeleri arasında yer alıyor. Öğretmen başına düşen öğrenci sayısının ilkokulda 17, ortaokulda 13 ve ortaöğretimde 11 olması olumlu bir tablo sunarken, derslik başına düşen öğrenci sayıları fiziki altyapı ihtiyacının sürdüğünü gösterdi.
SAĞLIK HİZMETLERİNE ERİŞİM VAR, PERSONEL YÜKÜ YÜKSEK
Sağlık istatistiklerine göre Muş’ta sağlık hizmetlerine erişim mümkün olmakla birlikte mevcut personel üzerinde ciddi bir yük bulunuyor. 2024 verilerine göre hekim başına düşen kişi sayısı 840, hemşire başına düşen kişi sayısı ise 447 olarak açıklandı. Yatak başına düşen kişi sayısının 530 olması, sağlık altyapısının nüfus yoğunluğuna göre zorlandığını ortaya koydu.
Ölüm nedenleri arasında dolaşım sistemi hastalıkları ilk sırada yer alırken, bunu tümörler, solunum sistemi hastalıkları ve dışsal yaralanmalar izledi.
DOĞURGANLIK YÜKSEK, BEBEK ÖLÜM HIZI DİKKAT ÇEKİYOR
2024 yılı verilerine göre Muş’ta kaba doğum hızı binde 17,9 olarak hesaplandı. Bu oran, Türkiye ortalamasının üzerinde yer alarak ilin genç nüfus yapısını koruduğunu gösterdi. Bebek ölüm hızı ise binde 15,1 olarak kaydedildi.
İŞSİZLİK ORANI YÜKSEK, İSTİHDAM TARIMA DAYALI
İşgücü istatistikleri, Muş’ta işsizliğin önemli bir sorun olmaya devam ettiğini gösterdi. 2024 yılında işsizlik oranı yüzde 13,1 olarak açıklanırken, istihdam oranı yüzde 39,1’de kaldı. İşgücüne katılma oranının yüzde 45 olarak belirlenmesi, ekonomik faaliyetlerin sınırlı olduğunu ortaya koydu.
İstihdam edilen nüfusun büyük bölümünün tarım sektöründe yer alması, ilin ekonomik yapısında tarımın belirleyici rolünü sürdürdüğünü gösterdi. Hizmet sektörü ikinci sırada yer alırken, sanayinin istihdam içindeki payı düşük seviyede kaldı.
GELİR DÜZEYİ DÜŞÜK, EKONOMİK KALKINMA İHTİYACI SÜRÜYOR
Kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla 2024 yılında Muş’ta 230,3 bin TL olarak hesaplandı. Bu rakam, Türkiye ortalamasının altında kaldı. Açıklanan veriler, ilin ekonomik gelişmişlik düzeyinin halen istenilen seviyeye ulaşmadığını ortaya koydu.
TARIM VE HAYVANCILIK MUŞ EKONOMİSİNİN TEMELİ
Tarım verileri, Muş’ta tarım ve hayvancılığın ekonomik yapının bel kemiği olmaya devam ettiğini gösterdi. İlde toplam tarım alanı 3 milyon 231 bin dekar, ekilen alan ise 3 milyon 125 bin dekar olarak açıklandı. Tahıl üretimi ve yem bitkileri, tarımsal faaliyetlerin merkezinde yer aldı.
Hayvancılıkta ise Muş’un güçlü konumu dikkat çekti. 2024 verilerine göre il genelinde 242 bin büyükbaş ve 1 milyon 158 bin küçükbaş hayvan bulunuyor. Rakamlar, Muş’un bölgesel ölçekte önemli bir hayvancılık merkezi olmayı sürdürdüğünü ortaya koydu.
KONUT SATIŞLARI VE GÜNLÜK YAŞAM VERİLERİ
Konut ve yaşam verilerine göre 2025 yılının ilk 11 ayını kapsayan dönemde Muş’ta 3 bin 489 konut satışı gerçekleşti.
Kişi başına günlük içme suyu tüketimi 335 litre olarak ölçülürken, kişi başına yıllık elektrik tüketimi bin 76 kWh seviyesinde kaldı.